4. Oorzaken en risicofactoren
Vraag jij je af hoe knieartrose ontstaat? Of waarom de ene persoon er wel last van krijgt en de ander niet? Dat is een heel begrijpelijke vraag, maar het antwoord is minder simpel dan je misschien hoopt. Knieartrose ontstaat namelijk zelden door één duidelijke oorzaak. Meestal gaat het om een samenspel van factoren die samen invloed hebben op je knie.
Samenvatting
Knieartrose ontstaat meestal niet door één duidelijke oorzaak, maar door een samenspel van factoren zoals leeftijd, leefstijl, belasting, spierkracht, de stand van je knie en eerdere blessures. Het gaat vaak om een verstoring in de balans tussen wat je knie aankan en wat je ervan vraagt. Die balans kan per persoon verschillen en verandert in de loop van de tijd. Juist omdat dit proces beïnvloedbaar is, heb je zelf invloed op hoe je knie zich ontwikkelt en aanvoelt.
Wat gebeurt er bij knieartrose?
Bij knieartrose verandert het gewricht. Het kraakbeen wordt dunner en minder soepel, maar daar blijft het niet bij. Ook het bot, het gewrichtskapsel en de spieren rondom de knie doen mee in dat proces.
Je kunt het zien als een systeem dat zich aanpast. Soms gaat dat geleidelijk en zonder klachten. Soms raakt het systeem uit balans en ontstaat er pijn of stijfheid.
Belangrijk om te weten: artrose is geen simpele slijtage. Het is een actief en beïnvloedbaar proces.
Hoe ontstaat die verandering?
Knieartrose ontstaat vaak langzaam. Er is meestal geen moment waarop je kunt zeggen: “nu begon het”. Het ontstaat als de belasting van je knie en de belastbaarheid van je knie niet meer goed op elkaar aansluiten.
Zie het als een weegschaal. Aan de ene kant staat wat je knie moet doen in het dagelijks leven. Aan de andere kant wat je knie aankan. Als die balans langere tijd verstoord is, kunnen er veranderingen optreden in het gewricht.
Waarom die balans verschuift, verschilt per persoon.
Waarom krijgt de één het wel en de ander niet?
Er is niet één oorzaak aan te wijzen. Meestal spelen meerdere factoren tegelijk een rol. Hieronder leggen we de belangrijkste oorzaken in grote lijnen uit.
Leeftijd
Met het ouder worden verandert het kraakbeen. Het wordt minder goed in het opvangen van schokken en krachten. Daardoor kan de knie gevoeliger worden voor overbelasting. Tegelijkertijd krijgt niet iedereen op latere leeftijd klachten. Leeftijd speelt dus een rol, maar is niet de enige factor.
Gewicht
Je knieën dragen je lichaamsgewicht bij elke stap. Als dat gewicht hoger is, neemt de belasting op het gewricht toe. Daarnaast heeft vetweefsel invloed op processen in het lichaam, zoals lichte ontstekingsreacties. Dat kan ook bijdragen aan klachten.
Eerdere blessures
Een eerdere knieblessure, zoals schade aan de meniscus of kruisband, kan de kans op artrose vergroten. De structuur van de knie verandert dan, waardoor de verdeling van krachten anders wordt. Dat kan op de lange termijn invloed hebben.
Belasting in werk of sport
Je knie kan veel hebben, maar langdurige of zware belasting zonder voldoende herstel kan bijdragen aan klachten. Denk aan veel knielen, hurken of zwaar fysiek werk. Tegelijk is bewegen juist essentieel voor een gezonde knie. Het gaat dus niet om óf je beweegt, maar hoe je dat doet.
Spierkracht en conditie
Spieren spelen een belangrijke rol in het opvangen van krachten. Als spieren minder sterk of minder goed aangestuurd zijn, komt er meer druk op het gewricht zelf. Dat kan bijdragen aan het ontstaan of verergeren van klachten.
Erfelijkheid
Soms speelt aanleg een rol. In sommige families komt artrose vaker voor. Dat betekent niet dat je er niets aan kunt doen, maar het kan wel invloed hebben op hoe gevoelig je knie is voor veranderingen.
Leefstijl
Je leefstijl, denk aan slaap, stress en voeding, heeft meer invloed op je knie dan je misschien denkt. Het is niet altijd direct zichtbaar, maar wel merkbaar in hoe je lichaam omgaat met belasting en herstel.
Slaap speelt daarin een belangrijke rol. Tijdens je slaap herstelt je lichaam. Als je structureel minder goed slaapt, kan dat herstel vertragen en kun je gevoeliger worden voor pijn.
Ook stress heeft invloed. Bij langdurige stress staat je lichaam als het ware continu ‘aan’. Dat kan klachten versterken en het herstelproces verstoren.
Voeding ondersteunt je algemene gezondheid. Het speelt een rol in processen zoals herstel en ontstekingsreacties in het lichaam.
Deze factoren lijken misschien minder direct dan bijvoorbeeld een blessure of overbelasting. Toch kunnen ze wel degelijk invloed hebben op hoe je knie aanvoelt en hoe klachten zich ontwikkelen.
Stand van je knie
Als laatste heeft ook de stand van je knie invloed op hoe krachten door het gewricht verdeeld worden. Heb je zogenoemde O- of X-benen? Dan is de belasting van je gewricht vaak ongelijk verdeeld. Eén kant van de knie krijgt dan meer druk dan de andere kant.
Op de korte termijn merk je daar niet altijd iets van. Maar op de lange termijn kan die ongelijke belasting bijdragen aan veranderingen in het gewricht en het ontstaan van klachten.
Ook hier geldt: het betekent niet dat klachten onvermijdelijk zijn. Het laat vooral zien hoe belangrijk een goede balans in belasting is.
Wat betekent dit voor jou?
Misschien herken je jezelf in één of meerdere van deze factoren.Het belangrijkste om te onthouden is dat knieartrose meestal ontstaat door een combinatie van invloeden. En misschien nog wel belangrijker: veel van die factoren zijn beïnvloedbaar. Dat betekent dat je zelf invloed hebt op hoe je knie belast wordt en hoe je knie daarop reageert.
Wat kun je zelf doen?
Door regelmatig te bewegen, je spieren te versterken en slim om te gaan met belasting en herstel, help je je knie om beter met belasting om te gaan. Ook leefstijl speelt een rol, zoals slaap, voeding en hoe je met stress omgaat.
Je hoeft het niet perfect te doen. Juist kleine, haalbare stappen maken vaak het verschil. Beweging is hierin een sleutel. Juist mét artrose.
Wil je daar hulp bij? Naar het programma.
